Tagi

, , , ,

Czy nasze ciało ma jakiś związek z psychiką? Czy konflikty z dzieciństwa mogą wpływać na poziom energii w naszym ciele? I czy postawa ciała i napięcie mięśni pozostają w relacji z naszym charakterem? Alexander Lowen – twórca analizy bioenergetycznej, wyróżnił pięć typów charakterów. Każdy z nich cechuje inna witalność, inny rodzaj i ilość obron, które wytworzyliśmy, a przede wszystkim inny przepływ i blokady energetyczne. Każdy z charakterów to także inna postawa ciała i napięcie mięśniowe. Warto przyjrzeć się bliżej wyróżnionym przez Lowena strukturom. Nawet, gdy nie wierzymy w bioenergetykę samą w sobie, podział, które dokonał Alexander Lowen prowokuje do refleksji.

1392391434183

katarzyna hanna binkiewicz

krytykat

O przyjemności!

Alexander Lowen jest zdania, że pierwotną orientacją człowieka jest osiąganie przyjemności i, rzecz oczywista, unikanie bólu. Potrzeba ta ma podłoże biologiczne, mówiąc prosto: życie = przyjemność, ból = zagrożenie. Każdy z nas więc ochoczo i z entuzjazmem sięga po przyjemności, wycofaniem natomiast reagujemy na sytuacje trudne i bolesne. Lęk pojawia się, gdy obietnica osiągnięcia przyjemności skojarzona jest z bólem. Co to znaczy? Obietnica przyjemności prowokuje nas do odruchu, zagrożenie bólem zmusza jednak organizm do stłumienia impulsu, co powoduje lęk. Lowen mówiąc o przyjemności, bólu i lęku nawiązuje do, znanych wszystkim, psów Pawłowa. Sprawa była prosta. Najpierw wyuczenie reakcji: dźwięk+pokarm. Nie trzeba było dużo czasu, by psy na sam dźwięk dzwona zaczęły być pobudzone, ba!, wydzielać ślinę. Następnie Pawłow zmienił procedurę i po każdym dźwięku następowało uderzenie prądem elektrycznym. W tym momencie dźwięk dzwonka był dla psa skojarzony z obietnicą przyjemności (pokarm) i groźbą bólu (prąd elektryczny) jednocześnie. W ten sposób pies znalazł się w przysłowiowej kropce – chciał dostać pokarm i jednocześnie bał się tego, co prowadziło do silnego lęku. Lowen nazwał taki stan stanem  z w i ą z a n i a. 

„Powyższy wzorzec popadnięcia w stan związania spowodowany niejednoznacznymi sygnałami jest podłożem wszelkich neurotycznych i psychotycznych zaburzeń osobowości” – pisze autorJego zdaniem sytuacje, które prowadzą do powstania takich właśnie stanów związania mają miejsce w dzieciństwie i wynikają z relacji między rodzicami i dziećmi. Co to znaczy dokładnie?

Dziecko  w rodzicu dostrzega podstawowe źródło przyjemności, więc spontanicznie i z miłością sięga po nie. Rodzic – w aspekcie biologicznym – stanowi źródło pokarmu, ale też zmysłowej stymulacji i emocjonalnej bliskości. Dopóki dziecko i jego potrzeby nie są deprawowane, dopóty dziecko jest – jak to ujął autor – sercem. Nie zawsze jednak potrzeby emocjonalne, a nawet biologiczne są spełniane, co jest powodem frustracji dziecka. Tym samym zmienia się postrzeganie i rodzic nie jest już tylko źródłem przyjemności, ale także zaczyna kojarzyć się z bólem. Dziecko, by poradzić sobie z lękiem, który towarzyszy tej sytuacji formuje struktury obronne, które mają go obniżać, a w konsekwencji redukują także procesy życia i naszą witalność.

Niezły z Ciebie charakterek!

Według Lowena charakter to: „utrwalony wzór zachowania, typowy sposób radzenia sobie osoby z jej dążeniami do przyjemności. Ma on swój wyraz w ciele w postaci chronicznego, przeważnie podświadomego napięcia mięśniowego, które blokuje lub ogranicza rodzące się impulsy. Charakter to także pewne nastawienie psychiczne, wspierane przez system zaprzeczeń, racjonalizacji i projekcji, dostosowane i podtrzymujące wartości ego idealnego.”

Funkcjonalna tożsamość charakteru, postawy mięśniowej czy struktury ciała jest więc kluczem do zrozumienia nas samych. Umożliwia nam bowiem odczytanie naszego charakteru z postawy czy budowy ciała. Kształt osobowości determinowany jest tak zwaną w i t a l n o ś c i ą czyli siłą impulsów i obron, które jednostka wytworzyła w celu ich kontroli. Każdy z nas ma inną witalność, cechują nas także inne obrony, które wytworzyliśmy podczas zbierania życiowych doświadczeń. W bioenergetyce Lowen wyróżnia pięć podstawowych typów charakteru: schizoidalny, oralny, psychopatyczny, masochistyczny i sztywny. A wygląda to tak…

1. Schizoidalna struktura charakteru

Schizoidalna czyli mająca słabe ego, zredukowany kontakt z własnym przeżywaniem i ciałem, a także obniżoną zdolność do odczuwania własnego ja. W przypadku tej struktury występuje tendencja do rozszczepienia jednolitego funkcjonowania i oddzielnie od uczuć, ale także wycofania się we własne wnętrze. W tej strukturze charakteru energia nie jest dopuszczana do peryferyjnych struktur ciała, które mają kontakt ze światem zewnętrznym: twarzy, genitaliów, stóp czy rąk. Narządy te nie są połączone z energetycznym centrum, tym samym ładowanie energetyczne jest blokowane przez  napięcie mięśniowe w podstawie czaszki, ramionach, miednicy czy stawach biodrowych. Energia zostaje zamrożona w obszarze centrum, skumulowanie może prowadzić do eksplodowania w postaci np. jakiegoś gwałtownego czynu. Obrony tworzone ze wzorów napięć mięśniowych mają za zadanie spajać osobowość zabezpieczając peryferyjne struktury ciała przed napływem emocji i energii. W talii następuje energetyczne rozszczepienie, jego rezultatem jest brak integracji pomiędzy górną i dolną połową.

Ciało:

  • wąskie
  • skurczone
  • miejsca najbardziej napięciowe – podstawa czaszki, przeguby ramion i nóg, stawów biodrowych i w okolicach przepony
  • wąska talia
  • stopy zimne, często w stanie skurczu
  • nienaturalny kąt ustawienia głowy, tułowia i nóg
  • skurcze występują przede wszystkim w małych mięśniach otaczających stawy

Psychologiczne korelaty: 

  • brak identyfikacji z ciałem
  • brak poczucia spójności i zintegrowania
  • tendencje do dysocjacji
  • sprzeczne postawy
  • skłonności do samokrytycyzmu, samoponiżania
  • silna tendencja do unikania bliskich związków uczuciowych

2. Oralna struktura charakteru

W przypadku tej struktury można znaleźć wiele cech charakterystycznych dla oralnego stadium życia, między innymi: silne uczucie zależności, odczuwanie silnej potrzeby bycia zauważanym i zaopiekowanym. Kluczowym doświadczeniem dla osób o tej strukturze charakteru była, opisywana wcześniej, deprywacja. Energetycznie osoby tej wydają się być permanentnie niedoładowane. Energia zamrożona jest we wnętrzu, a punkty kontaktu ciała ze środowiskiem są niedoładowane.

Ciało:

  • szczupłe, wydłużone ciało
  • długie, wrzecionowate nogi
  • cienkie, wąskie stopy
  • słabo rozwinięty system mięśniowy
  • fizyczne oznaki niedojrzałości
  • płytki oddech

Psychologiczne korelaty:

  • „przyklejanie się” do innych (często maskowane przesadną niezależnością)
  • nadmierna potrzeba kontaktu z ludźmi
  • lęk przed byciem samemu
  • labilność emocjonalna ( ze względu na niski poziom energii)
  • depresyjność
  • postawa „to mi się należy”

3. Psychopatyczna struktura charakteru

Kluczem tej struktury jest zaprzeczenie uczuciom. W tej strukturze ego zwraca się przeciwko ciału i jego uczuciom. Występuje silna potrzeba dominacji i kontroli a także dążenie do władzy. Autor wyróżnia dwa typy postawy ciała, które odpowiadają tej strukturze: dominujący i uwodzący. Ten podział wynika z dwóch sposobów zdobywania władzy. Pierwszy to zawładnięcie przez uwodzącą przystępności, drugi przez narzucenie władzy siłą.

Ciało:

  • zakłócenie przepływów impulsów między połowami ciała
  • skurcz przepony
  • napięcie w okolicach oczu, potylicy i podstawy czaszki

Postawa ciała osoby uwodzącej jest bardziej regularna, natomiast dominującej charakteryzuje się nieproporcjonalnym rozwojem górnej części ciała i usztywnieniem.

Psychologiczne korelaty:

Osoba o tej strukturze charakteru ma bardzo silną potrzebę kontroli, która ściśle wiąże się z obawą, by nie być kontrolowanym. Poddanie wiąże się dla niej z wykorzystaniem. Autor tłumaczy to walką o kontrolę między rodzicem a dzieckiem, która sprawiła, że jednostka nie potrafi zaakceptować porażki. W przypadku tej struktury ważnym aspektem jest seksualność. Jego atrakcyjność związana jest albo z pozorną władzą lub też szarmanckim okazywaniem czułości. Przyjemność z seksu jest de facto wtórna wobec wartości czynu. Poprzez takie działanie jednostka chce, by inni jej potrzebowali, dzięki czemu nie będzie musiała ona wyrażać własnych potrzeb.

4. Masochistyczna struktura charakteru

Przede wszystkim: uległość. Co istotne, jest to uległość ujawniająca się w zachowaniu, w środku jednak osoba taka żywi silne urazy. Jednakże emocje te są zblokowane obawą przed gwałtownym wybuchem. Ten strach właśnie powoduje, że jednostka opanowuje mięśniowy wzorzec powstrzymywania.

Ciało:

  • krótkie, dobrze umięśnione, masywne ciało
  • zwiększone owłosienie
  • gruba, krótka szyja
  • gruba i krótka talia
  • miednica wypchnięta do przodu
  • zapadnięcie ciała w talii
  • ciemny odcień skóry (stagnacja w ładowaniu)

Psychologiczne korelaty:

  • silnie zredukowana agresja
  • niezdolność do obrony samego siebie
  • tendencja do narzekania i „jęczenie”
  • uległość, „przymilanie się”

5. Sztywna struktura charakteru

Sztywna czyli? Czyli skłonna do „nieugiętego trzymania się prosto”. Osoba taka boi się porażki i uległości, jest czujna i ma poczucie osaczenia, boi się wykorzystania. Powstrzymanie oznacza „trzymanie się pionie”, co skutkuje sztywnością ciała. Ciągłe napięcie i pilnowanie staje się powstrzymywaniem odruchu otwierania się i sięgania. W sztywnej strukturze charakteru ładowane są peryferyjne części ciała. Sprzyja to badaniu rzeczywistości zanim jednostka przystąpi do jakiegokolwiek działania. Pozwala to na przepływ emocji i uczuć, jednakże ogranicza ich ekspresje.

Ciało:

  • proporcjonalna i harmonijna postawa
  • poczucie bioenergetycznego zintegrowania
  • błyszczące oczy, żywość gestykulacji, dobrze zabarwiona skóra

Psychologiczne korelaty:

  • agresywność
  • ambicja
  • silna potrzeba rywalizacji
  • orientacja werbalna
  • upór (uległość=utrata wolność)

Lowen dostrzega nierozerwalny związek między naszym charakterem i ciałem fizycznym. Wszak podstawą terapii bioenergetycznej jest praca z ciałem, która ma na celu zlokalizowanie bloków w ciele i stopniowe „rozpuszczanie ich” poprzez konkretne ćwiczenia. Następnie, gdy napięcie zostanie usunięte, terapeuta pracuje z odblokowanymi emocjami. Alexander Lowen i jego terapia budzą ogromny szacunek i podziw, ale także wiele kontrowersji. Sami dokonajcie oceny.

„Problemy człowieka zawsze można odczytać z jego ciała, ponieważ ciało jest tym, kim jest człowiek.”

Bibliografia:

Lowen A. 1992. Duchowość ciała. JS, Warszawa.

Santorski J. 1995. Bioenergetyczna analiza charakterów. Typologia według Aleksandra Lowena. W: Ciało i charakter. Diagnozy i strategie w psychoterapii somatyczno-charakterologicznej. JS, Warszawa

Advertisements